Γιατί ο Τραμπ θέλει να αγοράσει τη Γροιλανδία - Οι φόβοι των ΗΠΑ για την εθνική ασφάλειά τους
AP / Rick Scuteri
AP / Rick Scuteri

Γιατί ο Τραμπ θέλει να αγοράσει τη Γροιλανδία - Οι φόβοι των ΗΠΑ για την εθνική ασφάλειά τους

Όλα δείχνουν πως ο Ντόναλντ Τραμπ, λίγο πριν αναλάβει καθήκοντα για τη δεύτερη θητεία του ως πρόεδρος των ΗΠΑ, έχει στρέψει το βλέμμα του στην απόκτηση της Γροιλανδίας.

Ειδικότερα, με ανάρτησή του στο Truth Social τόνισε ότι η ιδιοκτησία και ο έλεγχος της Γροιλανδίας πρόκειται για «απόλυτη αναγκαιότητα» για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο ένα θέμα που είχε εμφανιστεί για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας.

Ο στρατός των ΗΠΑ έχει μια βάση στο νησί, μια στρατηγικής σημασίας τοποθεσία για την πυραυλική άμυνα και για αποστολές επιτήρησης του διαστήματος, σύμφωνα με τη Διαστημική Δύναμη των ΗΠΑ. Η βάση οικοδομήθηκε στα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.

Άμεση αντίδραση από τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Μούτε Εγκεντε, προκάλεσε η δήλωση του Τραμπ, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι «η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση» και διαβεβαίωσε ότι «το νησί θα συνεχίσει τον αγώνα του για ελευθερία και αυτονομία».

Η δήλωση της πρωθυπουργού της Δανίας Μέτε Φρέντρικσεν –η οποία είχε χαρακτηρίσει ως «παράλογη» την πρόταση του Τραμπ στην πρώτη θητεία του ότι η Γροιλανδία θα μπορούσε να αγοραστεί- απηχούσε όσα δήλωσε ο Εγκέντε. 

«Η κυβέρνηση ανυπομονεί να συνεργαστεί με τη νέα κυβέρνηση [Τραμπ]. Σε μια περίπλοκη πολιτική κατάσταση ασφάλειας όπως αυτή που βιώνουμε αυτή τη στιγμή, η διατλαντική συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας», αναφέρεται σε δήλωση της Δευτέρας. «Όσον αφορά τις δηλώσεις για τη Γροιλανδία, το Γραφείο της Πρωθυπουργού δεν έχει άλλα σχόλια εκτός από το να παραθέσει όσα δήλωσε ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας ότι η Γροιλανδία δεν είναι προς πώληση, αλλά ανοιχτή για συνεργασία», προστίθεται στην ανακοίνωση.

Η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας και το ιστορικό ενδιαφέρον των ΗΠΑ

Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου με έκταση πάνω από 2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, διαθέτει πλούσιους φυσικούς πόρους όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σπάνια ορυκτά. Αυτοί οι πόροι, μαζί με τη στρατηγική γεωγραφική της θέση στην Αρκτική, καθιστούν τη Γροιλανδία κρίσιμο γεωπολιτικό «περιουσιακό στοιχείο».

Η αμερικανική στρατιωτική βάση Pituffik Space Base, που βρίσκεται στο νησί, είναι στρατηγικής σημασίας για αποστολές αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικής επιτήρησης. Η βάση κατασκευάστηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και παραμένει κλειδί για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.

Το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Γροιλανδία δεν είναι καινούριο. Στη δεκαετία του 1940, η κυβέρνηση του Χάρι Τρούμαν προσέφερε 100 εκατομμύρια δολάρια για την εξαγορά της Γροιλανδίας από τη Δανία. Αν και η πρόταση απορρίφθηκε, η στρατηγική σημασία του νησιού παραμένει αμείωτη.

Η ιδέα επανήλθε το 2019 κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, με τη στήριξη πολιτικών όπως ο γερουσιαστής Τομ Κότον, ο οποίος υποστήριξε ότι η Γροιλανδία θα μπορούσε να ενισχύσει την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, ιδιαίτερα λόγω της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας στην Αρκτική.

Η Γροιλανδία αποτελεί αυτόνομο έδαφος της Δανίας από το 2009, με δικαίωμα να κηρύξει ανεξαρτησία. Παρότι πολιτικά και πολιτισμικά συνδέεται με την Ευρώπη, γεωγραφικά ανήκει στη Βόρεια Αμερική. Το νησί έχει 57.000 κατοίκους, εκ των οποίων η πλειονότητα είναι αυτόχθονες Ινουίτ. Η οικονομική αξία της Γροιλανδίας εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 1,7 τρισεκατομμύριο δολάρια, λαμβάνοντας υπόψη τους φυσικούς πόρους και τις υποδομές της. Αυτό καθιστά την πιθανότητα εξαγοράς από τις ΗΠΑ εξαιρετικά περίπλοκη, ειδικά δεδομένων των πολιτικών και ιστορικών σχέσεων της Δανίας με το νησί.

Τι συμβαίνει με τη Διώρυγα του Παναμά 

Είναι γεγονός ότι όταν ο Τραμπ διατύπωσε την απειλή του να πάρει πίσω τη Διώρυγα του Παναμά αυτό το Σαββατοκύριακο, με στόχο η χώρα να αποφύγει την οργή του: Χαμηλότερα τέλη για τα αμερικανικά πλοία που χρησιμοποιούν τη διάβαση για να ταξιδέψουν μεταξύ του Ειρηνικού και του Ατλαντικού ωκεανού.

«Έτσι, απευθύνομαι στους αξιωματούχους του Παναμά, σας παρακαλούμε να λειτουργήσετε αναλόγως», προειδοποίησε την Κυριακή κατά τη διάρκεια δηλώσεων σε συντηρητικούς ακτιβιστές στην Αριζόνα.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN, οι προτάσεις είναι εντυπωσιακά παρόμοιες ως προς την εστίασή τους στην επέκταση του αποτυπώματος των Ηνωμένων Πολιτειών στο εξωτερικό.

Και για κάποιον που υποστήριξε κατά τη διάρκεια της εκστρατείας ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποσυρθούν από την ξένη παρέμβαση, οι ιδέες φέρουν σύγχρονους απόηχους του δόγματος του 19ου αιώνα του «Manifest Destiny» – μια πίστη στο θείο δικαίωμα των Ηνωμένων Πολιτειών να επεκταθούν σε ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο.

Ο Τραμπ το βράδυ της Κυριακής χαρακτήρισε την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας «απόλυτη αναγκαιότητα» για «σκοπούς Εθνικής Ασφάλειας και Ελευθερίας σε ολόκληρο τον Κόσμο». Η πρότασή του να καταλάβει τη Διώρυγα του Παναμά – την οποία περιέγραψε ως «ζωτικό εθνικό πλεονέκτημα», αν και έχουν περάσει δεκαετίες από τότε που την έλεγχε η Αμερική – αντανακλούσε μια παρόμοια εθνικιστική ατζέντα που ο Τραμπ συχνά περιγράφει ως «Πρώτα η Αμερική».

Μιλώντας στην Αριζόνα αυτό το Σαββατοκύριακο, ο Τραμπ επανέλαβε επίσης τα σχέδιά του να χαρακτηρίσει τα καρτέλ ναρκωτικών ως ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις, ένας χαρακτηρισμός που θα μπορούσε να προϊδεάσει για τη χρήση στρατιωτικής βίας σε μεξικανικό έδαφος. Ο Τραμπ έχει απειλήσει να ρίξει βόμβες σε εργαστήρια φαιντανύλης και να στείλει ειδικές δυνάμεις για να εξοντώσουν τους ηγέτες των καρτέλ, μια εισβολή που θα μπορούσε να παραβιάσει την κυριαρχία του Μεξικού και να διαταράξει τις σχέσεις με τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η μεταβατική ομάδα του Τραμπ αρνήθηκε να διευκρινίσει εάν αυτές οι τελευταίες δηλώσεις αντικατοπτρίζουν πραγματικές φιλοδοξίες ή άλλα κίνητρα, αντ' αυτού επιστρέφοντας στο CNN τα πρόσφατα σχόλιά του και τις αναρτήσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αρκετά άτομα κοντά και εντός της ομάδας μετάβασης του Τραμπ δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν την προέλευση του ξαφνικού ενδιαφέροντός του για τη Διώρυγα του Παναμά, ένα θέμα που δεν έθιξε στην προεκλογική εκστρατεία. Ένας σύμβουλος, ωστόσο, σημείωσε ότι ο Τραμπ προβάλλει τακτικά ζητήματα που φέρνουν στην προσοχή του άτομα που κυμαίνονται από μακροχρόνιους φίλους έως νέους γνωστούς, εάν του εξάψουν το ενδιαφέρον. Από τότε που κέρδισε τις εκλογές τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ έχει περάσει τις περισσότερες μέρες διασκεδάζοντας στενούς συμμάχους, επιχειρηματικούς μεγιστάνες, δωρητές και αρχηγούς κρατών στην έπαυλή του στο Παλμ Μπιτς.

Ένας άλλος σύμβουλος σχολίασε ότι οι ανησυχίες σχετικά με τη μεταχείριση των αμερικανικών εταιρειών στον Παναμά πιθανότατα είχαν απήχηση στον Τραμπ επειδή «το εμπόριο είναι στο επίκεντρο του μυαλού του». Η πίεση στον Παναμά να μειώσει τα τέλη στα πλοία που χρησιμοποιούν το κανάλι θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην αντιστάθμιση της αναμενόμενης αύξησης του κόστους των προϊόντων που προκύπτει από τους δασμούς που σκοπεύει να επιβάλει ο Τραμπ σε ξένα αγαθά.

«Τον παίρνω πάντα στα σοβαρά, παρόλο που μπορεί να ακούγονται λίγο… φευγάτος», είπε ο εκπρόσωπος των Ρεπουμπλικανών της Φλόριντα Κάρλος Γκιμένεζ σχετικά με τα σχόλια του Τραμπ στο Fox Business τη Δευτέρα. «Είναι μια πραγματική απειλή για τον Παναμά».

Ο πρόεδρος του Παναμά, Χοσέ Ραούλ Μουλίνο δημοσίευσε μια μακροσκελή δήλωση στα ισπανικά και αγγλικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δηλώνοντας ότι η ιδιοκτησία της διώρυγας είναι «μη διαπραγματεύσιμη». Χτισμένο στις αρχές του 20ου αιώνα, το κανάλι λειτουργούσε από τις ΗΠΑ μέχρι το 1999, οπότε παραδόθηκε πλήρως στον Παναμά βάσει συνθήκης που υπογράφηκε από τον Πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ δύο δεκαετίες νωρίτερα, η οποία εξασφάλιζε την αιώνια χρήση του καναλιού από τους Αμερικανούς.

«Θέλω να εκφράσω επακριβώς ότι κάθε τετραγωνικό μέτρο της διώρυγας του Παναμά και της παρακείμενης περιοχής ανήκει στον Παναμά και θα συνεχίσει να ανήκει στον Παναμά», διεμήνυσε ο Μουλίνο. 

Ωστόσο, η απάντηση δεν αποθάρρυνε τον Τραμπ και τους συμμάχους του, οι οποίοι απάντησαν με μιμίδια και εικόνες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στον νέο του «αγώνα».

«Καλώς ήρθατε στο Κανάλι των Ηνωμένων Πολιτειών», ανάρτησε ο Τραμπ στο Truth Social, μαζί με μια φωτογραφία της αστερόεσσας να ανεμίζει στην πλωτή οδό.

Ο Μουλίνο, μιλώντας στο CNN en Espanol, στο πλαίσιο συνέντευξης που θα μεταδοθεί αυτήν την Κυριακή, χλεύασε την κριτική του Τραμπ ότι ο Παναμάς δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει τη λειτουργία του καναλιού. «Αυτή είναι μια εκδήλωση βαριάς άγνοιας της ιστορίας. Το κανάλι θα γιορτάσει 25 χρόνια στα χέρια του Παναμά, υπό τη διοίκηση του Παναμά, στις 31 Δεκεμβρίου», είπε, υπογραμμίζοντας τα πεπραγμένα, συμπεριλαμβανομένου ενός έργου επέκτασης, που έχει επιτύχει ο Παναμάς από τότε που οι ΗΠΑ παρέδωσαν τη Διώρυγα, η οποία τόνισε, «αφήνει πολλά εκατομμύρια δολάρια κέρδη για την εθνική μας οικονομία».

Τι θα γίνει με τον Καναδά τελικά;

Η πρόταση του Τραμπ για την προσάρτηση του Καναδά φαίνεται πολύ λιγότερο σοβαρή, και περισσότερο πρόκειται για δημόσιο μπούλινγκ στον Καναδό πρωθυπουργού Τζάστιν Τριντό αφότου οι δυο τους δείπνησαν πρόσφατα στο Μαρ-α-Λάγκο. Ο εκλεγμένος πρόεδρος, ωστόσο, συνέχισε να ασχολείται με την ιδέα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Νομίζω ότι είναι μια υπέροχη ιδέα», έγραψε σε πρόσφατη ανάρτησή του.

Όπως τονίζει το CNN, το επεισόδιο προέρχεται από μια άλλη πρόκληση Τραμπ, αυτή για την επιβολή δασμών 25% σε προϊόντα που προέρχονται από τον Καναδά και το Μεξικό, που είναι ενδεικτική της προσέγγισής του στις διαπραγματεύσεις με ξένους ηγέτες.

Από πολλές απόψεις, το «Γκαμπί» έφερε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα: οι ηγέτες και από τις δύο χώρες αναζήτησαν αμέσως ακρόαση από τον Τραμπ για να επιβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους να βοηθήσουν τις ΗΠΑ σε ζητήματα συνόρων. Και παρείχαν μια πρώιμη ευκαιρία στον Τραμπ να διεκδικήσει μια νίκη επί ενός ξένου στόχου.

«Ο Πρόεδρος Τραμπ προστατεύει τα σύνορα», έγραψε η μεταβατική ομάδα του σε μια πρόσφατη δημοσίευσή του διατυπώνοντας κάτι που για κάποιους έμοιαζε με απειλή: «και δεν έχει καν αναλάβει ακόμη τα καθήκοντά του».